catatanmatematika.com sarana belajar matematika secara online dan mandiri
Takut Akan Tuhan Adalah Permulaan Pengetahuan

L4. Pertidaksamaan Logaritma

Pertidaksamaan Logaritma
Sebelum mempelajari materi pertidaksamaan logaritma, tentu harus lah menguasai materi Persamaan Logaritma.

A. Bentuk-bentuk Pertidaksamaan Logaritma dan Penyelesaiannya

1.Jika ${^a\log f(x)} \ge {^a\log g(x)}$ dan $a > 1$ maka:
Solusi Sementara: HP1:$f(x)\ge g(x)$
Syarat: numerus > 0
HP: $f(x) > 0$
HP3: $g(x) > 0$
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
2.Jika ${^a\log f(x)} \le {^a\log g(x)}$ dan $a > 1$ maka:
Solusi Sementara: HP1: $f(x)\le g(x)$
Syarat: numerus > 0
HP: $f(x) > 0$
HP3: $g(x) > 0$
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
3.Jika ${^a\log f(x)} \ge {^a\log g(x)}$ dan $0 < a < 1$ maka:
Solusi Sementara: HP1: $f(x)\le g(x)$
Syarat: numerus > 0
HP: $f(x) > 0$
HP3: $g(x) > 0$
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
4.Jika ${^a\log f(x)} \le {^a\log g(x)}$ dan $0 < a < 1$ maka:
Solusi Sementara: HP1: $f(x)\ge g(x)$
Syarat: numerus > 0
HP: $f(x) > 0$
HP3: $g(x) > 0$
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$

Contoh 1.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^2\log (x-6) > 1$.
Penyelesaian:
$\begin{align}^2\log (x-6) & > 1 \\ ^2\log (x-6) & > {^2\log 2} \\ {^a\log f(x)} & > {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=2 > 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & > g(x) \\ x-6 & > 2 \\ x & > 8 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|x > 8 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ x-6 & > 0 \\ x & > 6 \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x > 6 \right\}$
Garis bilangan:
Pertidaksamaan Logaritma 1
HP = $HP1\cap HP2$
Jadi, HP = $\{x|x > 8\}$

Contoh 2.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan ${^7\log (x^2-5x)} \ge {^7\log (x+7)}$.
Penyelesaian:
$\begin{align}{^7\log (x^2-5x)} & \ge {^7\log (x+7)} \\ {^a\log f(x)} & \ge {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=7 > 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & \ge g(x) \\ x^2-5x & \ge x+7 \\ x^2-6x-7 & \ge 0 \\ (x+1)(x-7) & \ge 0 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|x\le -1\,\text{atau}\,x\ge 7 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ x^2-5x & > 0 \\ x(x-5) & > 0 \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x < 0\,\text{atau}\,x > 5 \right\}$
$\begin{align}g(x) & > 0 \\ x+7 & > 0 \\ x & > -7 \end{align}$
HP3 = $\left\{ x|x > -7 \right\}$
Garis bilangan:
Pertidaksamaan Logaritma - Catatan Matematika
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
Jadi, HP = $\{x|-7 < x\le 1\,\text{atau}\,x\ge 7\}$

Contoh 3.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^3\log (x^2-16) < 2$.
Penyelesaian:
$\begin{align}^3\log (x^2-16) & < 2 \\ ^3\log (x^2-16) & < {^3\log 3^2} \\ ^3\log (x^2-16) & < {^3\log 9} \\ ^a\log f(x) & < {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=3 > 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & < g(x) \\ x^2-16 & < 9 \\ x^2-25 & < 0 \\ (x+5)(x-5) & < 0 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|-5 < x < 5 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ x^2-16 & > 0 \\ (x+4)(x-4) & > 0 \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x < -4\,\text{atau}\,x > 4 \right\}$
Garis bilangan:
Pertidaksamaan Logaritma - Catatan Matematika
HP = $HP1\cap HP2$
Jadi, HP = {$-5 < x < 5$}

Contoh 4.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^5\log (x+5) \le {^5\log (x^2-1)}$.
Penyelesaian:
$\begin{align}^5\log (x+5) & \le {^5\log (x^2-1)} \\ ^a\log f(x) & \le {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=5 > 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & \le g(x) \\ x+5 & \le x^2-1 \\ -x^2+x+6 & \le 0 \\ x^2-x-6 &\ge 0 \\ (x+2)(x-3) &\ge 0 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|x\le -2\,\text{atau}\,x\ge 3 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ x+5 & > 0 \\ x & > -5 \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x > -5 \right\}$

$\begin{align}g(x) & > 0 \\ x^2-1 & > 0 \\ (x+1)(x-1) & > 0 \end{align}$
HP3 = $\left\{ x|x < -1\,\text{atau}\,x > 1 \right\}$
Garis bilangan:
Pertidaksamaan Logaritma - Catatan Matematika
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
Jadi, HP = $\left\{ x|x\le -2\,\text{atau}\,x\ge 3 \right\}$

Contoh 5.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^{\frac{1}{2}}\log (3x-4) < -2 $.
Penyelesaian:
$\begin{align}^{\frac{1}{2}}\log (3x-4) & < -2 \\ ^{\frac{1}{2}}\log (3x-4) & < {^{\frac{1}{2}}\log \left( \frac{1}{2} \right)^{-2}} \\ ^{\frac{1}{2}}\log (3x-4) & < {^{\frac{1}{2}}\log \left( 2^{-1} \right)^{-2}} \\ ^{\frac{1}{2}}\log (3x-4) & < {^{\frac{1}{2}}\log 4} \\ ^a\log f(x) & < {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=\frac{1}{2}$; $0 < a < 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & > g(x) \\ 3x-4 & > 4 \\ 3x & > 8 \\ x > \frac{8}{3} \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|x > \frac{8}{3} \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ 3x-4 & > 0 \\ 3x & > 4 \\ x & > \frac{4}{3} \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x > \frac{4}{3} \right\}$
Garis bilangan:
Pertidaksamaan Logaritma - Catatan Matematika
HP = $HP1\cap HP2$
Jadi, HP = $\left\{ x|x>\frac{8}{3} \right\}$

Contoh 6.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^{\frac{2}{3}}\log (3x-5) \le {^{\frac{2}{3}}\log (15-2x)}$.
Penyelesaian:
$\begin{align}^{\frac{2}{3}}\log (3x-5) & \le {^{\frac{2}{3}}\log (15-2x)} \\ ^a\log f(x) & \le {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=\frac{2}{3}$; $0 < a < 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & \ge g(x) \\ 3x-5 & \ge 15-2x \\ 3x+2x & \ge 15+5 \\ 5x & \ge 20 \\ x & \ge 4 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|x\ge 4 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ 3x-5 & > 0 \\ 3x & > 5 \\ x & > \frac{5}{3} \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x > \frac{5}{3} \right\}$
$\begin{align}g(x) & > 0 \\ 15-2x & > 0 \\ -2x & > -15 \\ x & < \frac{15}{2} \end{align}$
HP3 = $\left\{ x|x < \frac{15}{2} \right\}$
Garis bilangan:
Catatan Matematika - Pertidaksamaan Logaritma
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
Jadi, HP = $\left\{ x|4 \le x < \frac{15}{2} \right\}$

Contoh 7.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^{\frac{3}{5}}\log (x^2+4x+4) > {^{\frac{3}{5}}\log (5x+10)}$.
Penyelesaian:
$\begin{align}^{\frac{3}{5}}\log (x^2+4x+4) & > {^{\frac{3}{5}}\log (5x+10)} \\ ^a\log f(x) & < {^a\log g(x)} \end{align}$
$a=\frac{3}{5}$; $0 < a < 1$ maka:
Solusi Sementara:
$\begin{align}f(x) & < g(x) \\ x^2+4x+4 & < 5x+10 \\ x^2+4x-5x+4-10 & < 0 \\ x^2-x-6 & <0 \\ (x+2)(x-3) & < 0 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|-2 < x < 3 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}f(x) & > 0 \\ x^2+4x+4 & > 0 \\ (x+2)(x+2) & > 0 \end{align}$
HP2 = $\left\{ x|x < -2\,\text{atau}\,x > 2 \right\}$ = $\left\{ x|x\ne -2 \right\}$
$\begin{align}g(x) & > 0 \\ 5x+10 & > 0 \\ 5x & > -10 \\ x & > -2 \end{align}$
HP3 = $\left\{ x|x > -2 \right\}$
Garis bilangan:
Pertidaksamaan Logaritma
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
Jadi, HP = $\left\{ x|-2<x<3 \right\}$

Contoh 8.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^3\log x+{^3\log (2x-3)} < 3$.
Penyelesaian:
Solusi Sementara:
$\begin{align}^3\log x+{^3\log (2x-3)} & < 3 \\ ^3\log x(2x-3) & < 3 \\ x(2x-3) & < 3^3 \\ 2x^2-3x-27 & < 0 \\ (2x+3)(x-3) & < 0 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|-\frac{3}{2} < x < 3 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$x > 0$
HP2 = $\left\{ x|x > 0 \right\}$
$\begin{align}2x-3 & > 0 \\ 2x & > 3 \\ x & > \frac{3}{2} \end{align}$
HP3 = $\{x|x > \frac{3}{2}\}$
Garis bilangan:
Materi Pertidaksamaan Logaritma
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
HP = $\left\{ x|\frac{3}{2} < x < 3 \right\}$

Contoh 9.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^5\log x-3.{^x\log 5 > 2}$.
Penyelesaian:
Solusi Sementara:
$\begin{align}^5\log x-3.{^x\log 5} & > 2 \\ ^5\log x-\frac{3}{^5\log x} & > 2 \\ \left( ^5\log x \right)^2-3 & > 2.{^5\log x} \\ \left( ^5\log x \right)^2-2.{^5\log x}-3 & > 0 \end{align}$
Misalkan, $^5\log x=p$ maka:
$\begin{align}\left( ^5\log x \right)^2-2.{^5\log x}-3 & > 0 \\ p^2-2p-3 & > 0 \\ (p+1)(p-3) & > 0 \end{align}$
$p < -1 $ atau $p > 3$
$\begin{align}p & < -1 \\ ^5\log x & < -1 \\ x & < 5^{-1} \\ x & < \frac{1}{5} \end{align}$
$\begin{align}p & > 3 \\ ^5\log x & > 3 \\ x & > 5^3 \\ x & > 125 \end{align}$
HP1 = $\left\{ x|x<\frac{1}{5}\,\text{atau}\,x>125 \right\}$
Syarat: numerus > 0
$x>0$
HP2 = $\left\{ x|x >0 \right\}$
Garis bilangan:
Penyelesaian Pertidaksamaan Logaritma
HP = $HP1\cap HP2$
HP = $\left\{ x|0 < x < \frac{1}{5}\,\text{atau}\,x>125 \right\}$

Contoh 10.
Tentukan himpunan penyelesaian dari pertidaksamaan $^{(x-1)}\log (x^2+3x-4) > 2$.
Penyelesaian:
$^{(x-1)}\log (x^2+3x-4) > 2$
Berdasarkan nilai basis yaitu $x-1$ maka ada penyelesaian pertidaksamaan ini kita bagi menjadi 2 kasus yaitu:
Kasus 1. Basis > 1
$\begin{align}x-1 & > 1 \\ x & > 2 \end{align}$
HP1 = $\{x|x > 2\}$
Solusi Sementara:
$\begin{align}^{(x-1)}\log (x^2+3x-4) & > 2 \\ x^2+3x-4 > (x-1)^2 \\ x^2+3x-4 & > x^2-2x+1 \\ x^2-x^2+3x+2x & > 1+4 \\ 5x & > 5 \\ x & > 1 \end{align}$
HP2 = $\{x|x>1\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}x^2+3x-4 & > 0 \\ (x+4)(x-1) & > 0 \end{align}$
$x < -4 $ atau $x > 1$
HP3 = $\{x|x < -4\,\text{atau}\,x > 1\}$
Garis bilangan:
Cara Menyelesaikan Pertidaksamaan Logaritma
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
HP = $\{x|x > 2\}$
Kasus 2. 0 < Basis < 1
$0 < x-1 < 1$
$0+1 < x-1+1 < 1+1$
$1 < x < 2$
HP1 = $\{x|1 < x < 2\}$
Solusi Sementara:
$\begin{align}^{(x-1)}\log (x^2+3x-4) & > 2 \\ x^2+3x-4 & < (x-1)^2 \\ x^2+3x-4 & < x^2-2x+1 \\ x^2-x^2+3x+2x & < 1+4 \\ 5x & < 5 \\ x & < 1 \end{align}$
HP2 = $\{x|x < 1\}$
Syarat: numerus > 0
$\begin{align}x^2+3x-4 & > 0 \\ (x+4)(x-1)& > 0 \end{align}$
$x < -4$ atau $x>1$
HP3 = $\{x|x <-4\,\text{atau}\,x>1\}$
Garis bilangan:
Contoh Pertidaksamaan Logaritma
HP = $HP1\cap HP2\cap HP3$
HP = $\{\}$
Dari kasus1 dan kasus 2, diperoleh HP = $\{x|x>2\}$

B. Soal Latihan

  1. Tentukan nilai $x$ yang memenuhi pertidaksamaan $^9\log (x^2+2x) < {\frac{1}{2}}$.
  2. Tentukan batas-batas nilai $x$ yang memenuhi $\log {(x-1)^2} > {\log (x-1)}$.
  3. Tentukan penyelesaian pertidaksamaan $\log (x-4)+\log (x+8) < {\log (2x+16)}$.
  4. Tentukan nilai $x$ yang memenuhi pertidaksamaan $2\log x \le \log (2x+5)+2\log 2$.
  5. Tentukan himpunan penyelesaian pertidaksamaan $^2\log {(x^2-3x+2)} \ge {^2\log (2-x)}$.

Post a Comment for "L4. Pertidaksamaan Logaritma"