catatanmatematika.com sarana belajar matematika secara online dan mandiri
Takut Akan Tuhan Adalah Permulaan Pengetahuan

Rumus Perkalian, Penjumlahan dan Pengurangan Sinus dan Cosinus

A. Rumus Perkalian Sinus dan Cosinus

Berikut rumus perkalian sinus dan cosinus:
1. $\sin \alpha \cos \beta =\frac{1}{2}\left[ \sin (\alpha +\beta )+\sin (\alpha -\beta ) \right]$
2. $\cos \alpha \sin \beta =\frac{1}{2}\left[ \sin (\alpha +\beta )-\sin (\alpha -\beta ) \right]$
3. $\cos \alpha \cos \beta =\frac{1}{2}\left[ \cos (\alpha +\beta )+\cos (\alpha -\beta ) \right]$
4. $\sin \alpha \sin \beta =-\frac{1}{2}\left[ \cos (\alpha +\beta )-\cos (\alpha -\beta ) \right]$

Contoh 1.
Tentukan nilai dari $6\cos 75^\circ \sin 15^\circ $.
Penyelesaian:
Ingat, $\cos \alpha \sin \beta =\frac{1}{2}\left[ \sin (\alpha +\beta )-\sin (\alpha -\beta ) \right]$ maka:
$6\cos 75^\circ \sin 5^\circ $
= $6.\frac{1}{2}[\sin (75^\circ +15^\circ )-\sin (75^\circ -15^\circ )]$
= $3.[\sin (75^\circ +15^\circ )-\sin (75^\circ -15^\circ )]$
= $3.(\sin 90^\circ -\sin 60^\circ )$
= $3.\left( 1-\frac{1}{2}\sqrt{3} \right)$
= $3-\frac{3}{2}\sqrt{3}$
Contoh 2.
Tentukan nilai dari $4\cos 37,5^\circ \cos 7,5^\circ $
Penyelesaian:
Ingat, $\cos \alpha \cos \beta =\frac{1}{2}\left[ \cos (\alpha +\beta )+\cos (\alpha -\beta ) \right]$ maka:
$4\cos 37,5^\circ \cos 7,5^\circ $
= $4.\frac{1}{2}$[$\cos (37,5^\circ +7,5^\circ)$+$\cos (37,5^\circ -7,5^\circ)$]
= $2.[\cos (37,5^\circ +7,5^\circ )+\cos (37,5^\circ -7,5^\circ )]$
= $2.(\cos 45^\circ +\cos 30^\circ )$
= $2.\left( \frac{1}{2}\sqrt{2}+\frac{1}{2}\sqrt{3} \right)$
= $\sqrt{2}+\sqrt{3}$
Contoh 3.
Hitunglah nilai dari $\sin 10^\circ \sin 50^\circ \sin 70^\circ $
Penyelesaian:
Ingat, $\sin \alpha \sin \beta =-\frac{1}{2}\left[ \cos (\alpha +\beta )-\cos (\alpha -\beta ) \right]$ dan $\sin \alpha \cos \beta =\frac{1}{2}\left[ \sin (\alpha +\beta )+\sin (\alpha -\beta ) \right]$ maka:
$\sin 10^\circ \sin 50^\circ \sin 70^\circ $
= $\sin 10^\circ (\sin 50^\circ \sin 70^\circ )$
= $\sin 10^\circ$.$\left[ -\frac{1}{2}\left[ \cos (50^\circ +70^\circ )-\cos (50^\circ -70^\circ ) \right] \right]$
= $\sin 10^\circ \left( -\frac{1}{2}.(\cos 120^\circ -\cos (-20^\circ )) \right)$
= $\sin 10^\circ \left( -\frac{1}{2}.(\cos 120^\circ -\cos 20^\circ ) \right)$
= $\sin 10^\circ \left( -\frac{1}{2}.\left( -\frac{1}{2}-\cos 20^\circ \right) \right)$
= $\sin 10^\circ \left( \frac{1}{4}+\frac{1}{2}\cos 20^\circ \right)$
= $\frac{1}{4}\sin 10^\circ +\frac{1}{2}\sin 10^\circ \cos 20^\circ $
= $\frac{1}{4}\sin 10^\circ$ + $\frac{1}{2}.\frac{1}{2}\left[ \sin (10^\circ +20^\circ )+\sin (10^\circ -20^\circ ) \right]$
= $\frac{1}{4}\sin 10^\circ +\frac{1}{4}(\sin 30^\circ +\sin (-10^\circ ))$
= $\frac{1}{4}\sin 10^\circ +\frac{1}{4}\left( \frac{1}{2}-\sin 10^\circ \right)$
= $\frac{1}{4}\sin 10^\circ +\frac{1}{8}-\frac{1}{4}\sin 10^\circ $
= $\frac{1}{8}$
Contoh 4.
Tentukan nilai dari $-8\sin 142\frac{1}{2}^\circ \cos 97\frac{1}{2}^\circ $.
Penyelesaian:
Ingat, $\sin \alpha \cos \beta =\frac{1}{2}\left[ \sin (\alpha +\beta )+\sin (\alpha -\beta ) \right]$ maka:
$-8\sin 142\frac{1}{2}^\circ \cos 97\frac{1}{2}^\circ $
= $-8\frac{1}{2}$[$\sin (142\frac{1}{2}^\circ +97\frac{1}{2}^\circ)$+$\sin (142\frac{1}{2}^\circ -97\frac{1}{2}^\circ)$]
= $-4.\left( \sin 240^\circ +\sin 45^\circ \right)$
= $-4.\left( -\frac{1}{2}\sqrt{3}+\frac{1}{2}\sqrt{2} \right)$
= $2\sqrt{3}-2\sqrt{2}$
Contoh 5.
Tentukan himpunan penyelesaian dari persamaan $\sin \left( x+45^\circ \right)\cos x=\frac{1}{4}\sqrt{2}$ untuk $0^\circ \le x\le 360^\circ $.
Penyelesaian:
Ingat, $\sin \alpha \cos \beta =\frac{1}{2}\left[ \sin (\alpha +\beta )+\sin (\alpha -\beta ) \right]$ maka:
$\sin \left( x+45^\circ \right)\cos x = \frac{1}{4}\sqrt{2}$
$\frac{1}{2}\left[ \sin (x+45^\circ +x)+\sin (x+45^\circ -x) \right]$ = $\frac{1}{4}\sqrt{2}$
$\sin (2x+45^\circ )+\sin 45^\circ = \frac{1}{2}\sqrt{2}$
$\sin (2x+45^\circ )+\frac{1}{2}\sqrt{2} = \frac{1}{2}\sqrt{2}$
$\sin (2x+45^\circ ) = 0$
$\sin (2x+45^\circ ) = \sin 0^\circ$
Bentuk terakhir ini adalah persamaan trigonometri dasar $\sin f(x)=\sin g(x)$ dengan $f(x)=2x+45^\circ$ dan $g(x)=0^\circ$ maka:
1) $f(x)=g(x)+k.360^\circ $
$\begin{align}2x+45^\circ &= 0^\circ +k.360^\circ \\ 2x &= -45^\circ +k.360^\circ \\ x &= -22,5^\circ +k.180^\circ \end{align}$
$k=1\to x=157,5^\circ $
$k=2\to x=337,5^\circ $
2) $f(x)=(180^\circ -g(x))+k.360^\circ $
$\begin{align}2x+45^\circ &= (180^\circ -0^\circ )+k.360^\circ \\ 2x &= 180^\circ -45^\circ +k.360^\circ \\ 2x &= 135^\circ +k.360^\circ \\ x &= 67,5^\circ +k.180^\circ \end{align}$
$k=0\to x=67,5^\circ $
$k=1\to x=247,5^\circ $
HP = $\{67,5^\circ ;\,157,5^\circ ;\,247,5^\circ ;\,337,5^\circ \}$

B. Rumus Penjumlahan dan Pengurangan Sinus dan Cosinus

Berikut ini rumus penjumlahan/pengurangan fungsi trigonometri:
1. $\sin \alpha +\sin \beta$ = $2\sin \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\cos \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$
2. $\sin \alpha -\sin \beta$ = $2\cos \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\sin \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$
3. $\cos \alpha +\cos \beta$ = $2\cos \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\cos \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$
4. $\cos \alpha -\cos \beta$ = $-2\sin \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\sin \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$

Contoh 1.
Tentukan nilai dari $\sin 75^\circ -\sin 165^\circ $.
Penyelesaian:
Ingat:
$\sin \alpha -\sin \beta =2\cos \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\sin \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$ maka:
$\sin 75^\circ -\sin 165^\circ $
$=2\cos \frac{1}{2}(75^\circ +165^\circ )\sin \frac{1}{2}(75^\circ -165^\circ )$
$=2\cos 120^\circ \sin (-45^\circ )$
$=2\times \left( -\frac{1}{2} \right).\left( -\frac{1}{2}\sqrt{2} \right)$
$=\frac{1}{2}\sqrt{2}$
Contoh 2.
Tentukan nilai dari $\cos 25^\circ +\cos 95^\circ +\cos 145^\circ $.
Penyelesaian:
Ingat:
$\cos \alpha +\cos \beta =2\cos \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\cos \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$ maka:
$\cos 25^\circ +\cos 95^\circ +\cos 145^\circ $
= $\cos 25^\circ +(\cos 95^\circ +\cos 145^\circ )$
= $\cos 25^\circ$ + $2\cos \frac{1}{2}(95^\circ +145^\circ )\cos \frac{1}{2}(95^\circ -145^\circ )$
= $\cos 25^\circ +2\cos 120^\circ \cos (-25^\circ )$
= $\cos 25^\circ +2\times \left( -\frac{1}{2} \right)\cos 25^\circ $
= $\cos 25^\circ -\cos 25^\circ $
= 0
Contoh 3.
Tentukan nilai dari $\frac{\sin 81^\circ +\sin 21^\circ }{\sin 69^\circ -\sin 171^\circ }$.
Penyelesaian:
$\frac{\sin 81^\circ +\sin 21^\circ }{\sin 69^\circ -\sin 171^\circ }$
= $\frac{2\sin \frac{1}{2}(81^\circ +21^\circ )\cos \frac{1}{2}(81^\circ -21^\circ )}{2\cos \frac{1}{2}(69^\circ +171^\circ )\sin \frac{1}{2}(69^\circ -171^\circ )}$
= $\frac{2\sin 51^\circ \cos 30^\circ }{2\cos 120^\circ \sin (-51^\circ )}$
= $\frac{\sin 51^\circ \cos 30^\circ }{-\sin 51^\circ \cos 120^\circ }$
= $-\frac{\cos 30^\circ }{\cos 120^\circ }$
= $-\frac{\frac{1}{2}\sqrt{3}}{-\frac{1}{2}}$
= $\sqrt{3}$
Contoh 4.
Tentukan nilai dari $\frac{\cos 140^\circ -\cos 100^\circ }{\sin 140^\circ -\sin 100^\circ }$.
Penyelesaian:
$\frac{\cos 140^\circ -\cos 100^\circ }{\sin 140^\circ -\sin 100^\circ }$
$=\frac{-2\sin \frac{1}{2}(140^\circ +100^\circ )\sin \frac{1}{2}(140^\circ -100^\circ )}{2\cos \frac{1}{2}(140^\circ +100^\circ )\sin \frac{1}{2}(140^\circ -100^\circ )}$
= $-\frac{\sin 120^\circ \sin 20^\circ }{\cos 120^\circ \sin 20^\circ }$
= $-\frac{\sin 120^\circ }{\cos 120^\circ }$
= $-\frac{\frac{1}{2}\sqrt{3}}{-\frac{1}{2}}$
= $\sqrt{3}$
Contoh 5.
Tentukan himpunan penyelesaian dari persamaan $\cos (2x+150^\circ )+\cos (2x-90^\circ )=\frac{1}{2}\sqrt{3}$ untuk $0^\circ \le x\le 360^\circ $.
Penyelesaian:
Ingat:
$\cos \alpha +\cos \beta =2\cos \frac{1}{2}(\alpha +\beta )\cos \frac{1}{2}(\alpha -\beta )$ maka:
$\begin{align}\cos (2x+150^\circ )+\cos (2x-90^\circ ) &= \frac{1}{2}\sqrt{3} \\ 2\cos \frac{1}{2}(4x+60^\circ )\cos (\frac{1}{2}.240^\circ ) &= \frac{1}{2}\sqrt{3} \\ 2\cos (2x+30^\circ )\cos 120^\circ &= \frac{1}{2}\sqrt{3} \\ 2\cos (2x+30^\circ )\times \left( -\frac{1}{2} \right) &= \frac{1}{2}\sqrt{3} \\ -\cos (2x+30^\circ ) &= \frac{1}{2}\sqrt{3} \\ \cos (2x+30^\circ ) &= -\frac{1}{2}\sqrt{3} \\ \cos (2x+30^\circ ) &= \cos 150^\circ \end{align}$
Bentuk terakhir ini adalah persamaan trigonometri dasar $\cos f(x)=\cos g(x)$ dengan $f(x)=2x+30^\circ$ dan $g(x)=150^\circ$ maka:
1) $f(x)=g(x)+k.360^\circ $
$\begin{align}2x+30^\circ &= 150^\circ +k.360^\circ \\ 2x &= 150^\circ -30^\circ +k.360^\circ \\ 2x &= 120^\circ +k.360^\circ \\ x &= 60^\circ +k.180^\circ \end{align}$
$k=0\to x=60^\circ $
$k=1\to x=240^\circ $
2) $f(x)=(180^\circ -g(x))+k.360^\circ $
$\begin{align}2x+30^\circ &= (180^\circ -150^\circ )+k.360^\circ \\ 2x+30^\circ &= 30^\circ +k.360^\circ \\ 2x &= 30^\circ -30^\circ +k.360^\circ \\ 2x &= k.360^\circ \\ x &= k.180^\circ \end{align}$
$k=0\to x=0^\circ $
$k=1\to x=180^\circ $
$k=2\to x=360^\circ $
HP = $\{0^\circ ,60^\circ ,180^\circ ,240^\circ ,360^\circ \}$

C. Soal Latihan

  1. Tentukanlah nilai dari $\cos 97\frac{1}{2}^\circ \sin 67\frac{1}{2}^\circ $.
  2. Tentukanlah nilai dari $-12\tan 20^\circ .\tan 40^\circ .\tan 80^\circ $.
  3. Tentukan nilai dari $\sin 50^\circ -\sin 70^\circ +\sin 10^\circ $.
  4. Tentukan hasil dari $\frac{\sin 27^\circ +\sin 63^\circ }{\cos 138^\circ +\cos 102^\circ }$.
  5. Tentukan himpunan penyelesaian dari persamaan $\sin (3x-150^\circ )-\sin (3x-30^\circ )=-\sqrt{3}$ untuk $0^\circ \le x\le 360^\circ $.

Post a Comment for "Rumus Perkalian, Penjumlahan dan Pengurangan Sinus dan Cosinus"