catatanmatematika.com sarana belajar matematika secara online dan mandiri
Takut Akan Tuhan Adalah Permulaan Pengetahuan

Fungsi Invers (Definisi dan Contoh Soal)

Definisi Fungsi Invers dan Contoh Soal

A. Definisi Fungsi Invers

Fungsi Invers-Definisi dan Contoh Soal
Jika fungsi $f:A\to B$ maka inversnya adalah ${{f}^{-1}}:B\to A$.
$y=f(x)\Leftrightarrow x={{f}^{-1}}(y)$

Contoh:
Jika diketahui fungsi $f$ dalam himpunan pasangan terurut: $f=\{(1,2),(2,3),(4,5),(6,7)\}$. Tentukan:
a) $f^{-1}(2)$
b) Invers fungsi $f$ dalam himpunan pasangan terurut.
Penyelesaian:
a) $f(1)=2\Leftrightarrow f^{-1}(2)=1$
b) $f^{-1} = \{(2,1),(3,2),(5,4),(7,6)\}$

B. Menentukan Invers Suatu Fungsi

Cara menentukan fungsi invers:
  1. Ubah $y=f(x)$ ke dalam bentuk $x=f(y)$.
  2. Gantikan $x$ dengan $f^{-1}(y)$.
  3. Gantikan $y$ dengan $x$ sehingga diperoleh rumus fungsi invers $f^{-1}(x)$.


Contoh 1.
Jika $f(x)=x+5$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
Penyelesaian:
Konsep Dasar:
$\begin{align}f(x) &=x+5 \\ y &=x+5 \\ x+5 &=y \\ x &=y-5 \\ f^{-1}(y) &=y-5 \\ f^{-1}(x) &=x-5 \end{align}$
Cara Cepat:
$f(x)=x+k\Leftrightarrow f^{-1}(x)=x-k$
$f(x)=x+5\Leftrightarrow f^{-1}(x)=x-5$

Contoh 2.
Jika $f(x)=3x+4$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
Penyelesaian:
Konsep Dasar:
$\begin{align} f(x) &=3x+4 \\ y &=3x+4 \\ 3x+4 &=y \\ 3x &=y-4 \\ x &=\frac{y-4}{3} \\ f^{-1}(y) &=\frac{y-4}{3} \\ f^{-1}(x) &=\frac{x-4}{3} \end{align}$
Cara Cepat:
$f(x)=ax+b\Leftrightarrow f^{-1}(x)=\frac{x-b}{a}$
$f(x)=3x+4\Leftrightarrow f^{-1}(x)=\frac{x-4}{3}$

Contoh 3.
Jika $f(x)=\frac{2x-5}{4x-3}$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
Penyelesaian:
Konsep Dasar:
$\begin{align} f(x) &=\frac{2x-5}{4x-3} \\ y &=\frac{2x-5}{4x-3} \\ 4xy-3y &=2x-5 \\ 4xy-2x &=3y-5 \\ x(4y-2) &=3y-5 \\ x &=\frac{3y-5}{4y-2} \\ f^{-1}(y) &=\frac{3y-5}{4y-2} \\ f^{-1}(x) &=\frac{3x-5}{4x-2} \end{align}$
Cara Cepat:
$f(x)=\frac{ax+b}{cx+d}\Leftrightarrow f^{-1}(x)=\frac{-dx+b}{cx-a}$
$f(x)=\frac{2x-5}{4x-3}\Leftrightarrow f^{-1}(x)=\frac{3x-5}{4x-2}$

Contoh 4.
Jika $f(x)=\sqrt{7x-4}$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
Penyelesaian:
$\begin{align}f(x) &=\sqrt{7x-4} \\ y &=\sqrt{7x-4} \\ \sqrt{7x-4} &=y \\ 7x-4 &=y^2 \\ 7x &=y^2+4 \\ x &=\frac{y^2+4}{7} \\ f^{-1}(y) &=\frac{y^2+4}{7} \\ f^{-1}(x) &=\frac{x^2+4}{7} \\ f^{-1}(x) &=\frac{1}{7}x^2+\frac{4}{7} \end{align}$

Contoh 5.
Jika $f(x)={{3}^{x}}+5$ maka ${{f}^{-1}}(x)$ = ...
Penyelesaian:
$\begin{align}f(x) &=3^x+5 \\ y &=3^x+5 \\ 3^x + 5 &=y \\ 3^x &=y-5 \\ \log 3^x &=\log (y-5) \\ x.\log 3 &=\log (y-5) \\ x &=\frac{\log (y-5)}{\log 3} \\ x &=^3 \log (y-5) \\ f^{-1}(y) &= ^3 \log (y-5) \\ f^{-1}(x) &= ^3 \log (x-5) \end{align}$

Contoh 6.
Jika $f(x) =^3 \log (2x-7)$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
Penyelesaian:
$\begin{align} f(x)&= ^3 \log (2x-7) \\ y &=^3 \log (2x-7) \\ ^3 \log (2x-7) &=y \\ 2x-7 &=3^y \\ 2x &=3^y+7 \\ x &=\frac{3^y+7}{2} \\ f^{-1}(y) &=\frac{3^y+7}{2} \\ f^{-1}(x) &=\frac{3^x+7}{2} \end{align}$

C. Soal Latihan

  1. Jika $f(x)=4-5x$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
  2. Jika $f(x)=\frac{3-2x}{5x+2}$; untuk $x\ne -\frac{2}{5}$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
  3. Jika $f(x)=x^2-5$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
  4. Jika $f(x)=2^x$ maka $f^{-1}(x)$ = ...
  5. Jika $f(x) =^2 \log (3x+4)$ maka $f^{-1}(x)$ = ...

Post a Comment for "Fungsi Invers (Definisi dan Contoh Soal)"